Πέμπτη, 15 Νοεμβρίου 2018, 16:59:25

Εγγραφή           Αποθήκευση  

ΑρχικήNewsletter | Site Map | Επικοινωνία

 

Αθήνα:   30°C 
Βρίσκεστε εδώ: Αρχική arrow ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ arrow Healthy Way 2009 arrow Προτεραιότητα το αίτημα του ασθενούς (Συνέντευξη του Θανάση Τζαβάρα στη Στέλλα Παναγιωτοπούλου)
Προτεραιότητα το αίτημα του ασθενούς (Συνέντευξη του Θανάση Τζαβάρα στη Στέλλα Παναγιωτοπούλου)
Ψυχανάλυση είναι η οργανωμένη ψυχοθεραπεία σύμφωνα με τη θεωρία του Φρόιντ. Έκτοτε ακολούθησαν και άλλες ψυχοθεραπευτικές προτάσεις, με αποτέλεσμα το σημερινό σύνθετο τοπίο των ψυχοθεραπειών. Το Healthy Way συνάντησε τον γνωστό ψυχίατρο και ψυχαναλυτή Θανάση Τζαβάρα για να χαρτογραφήσει και να αποκωδικοποιήσει για τους αναγνώστες μας το μείζον ζήτημα της ψυχοθεραπείας, να εξηγήσει τις θεωρητικές δυσκολίες που εμπλέκονται στην αξιολόγηση των διαφόρων θεραπευτικών προτάσεων και να επισημάνει τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού χώρου.


1. Να ορίσουμε κατ'Α αρχήν τι είναι η ψυχοθεραπεία.

Βεβαίως. Ψυχοθεραπεία δεν σημαίνει τίποτε άλλο από μια πρόταση θεραπευτική η οποία κατά βάση στηρίζεται στο λόγο, σε αντιπαραβολή με τη φαρμακοθεραπεία, χοροθεραπεία ή ό,τι άλλο. Ψυχοθεραπείες έκανε πάντοτε ο άνθρωπος. Στις παραδοσιακές κοινωνίες υπήρχε πάντα το μέλημα της επαφής με τον ασθενή. Όλες οι θεραπευτικές πρακτικές είχαν πάντα ένα κοινό χαρακτηριστικό,το ότι άκουγαν τον ασθενή. Το κατά πόσον είχαν τα εργαλεία να ανταποκριθούν θεραπευτικά είναι ένα άλλο θέμα. Η βασική αρχή στην ψυχοθεραπεία είναι ότι λαμβάνω πάντα υπόψη μου το λόγο και το αίτημα του ασθενούς.

2. Πώς φτάσαμε στο σημερινό σύνθετο και συχνά δυσανάγνωστο για τους μη επαγγελματίες τοπίο των πολυποίκιλων ψυχοθεραπειών;

Εδώ είναι αναπόφευκτη μια ιστορική αναδρομή. Η πρώτη σημαντική θεωρία οργάνωσης του ανθρωπίνου ψυχισμού και κατά συνέπεια της ψυχοπαθολογίας ήταν η ψυχανάλυση του Φρόιντ. Ο Φρόιντ ήταν νευρολόγος και η ψυχιατρική εκείνης της εποχής πίστευε στην οργανογένεση, ότι, δηλαδή, οι διαταραχές, προκαλούντο από ανωμαλίες είτε κληρονομικές είτε επίκτητες, πάντως οργανικές. Στην κλινική πρακτική του ωστόσο, βρέθηκε αντιμέτωπος με προβλήματα τα οποία δεν ήταν καθόλου βατά από την τρέχουσα νευρολογία της εποχής. Έτσι άρχισε να μετέρχεται μεθόδους που ήταν ήδη από τότε γνωστές, όπως π.χ. η ύπνωση. Η ύπνωση έβγαζε τον άνθρωπο από την κατάσταση του συνειδητού ελέγχου και έτσι αναδυόταν το ενδοψυχικό του στοιχείο. Το πρόβλημα όμως που προέκυψε ήταν ότι τα στοιχεία που έβγαιναν κατά τη διάρκεια της ύπνωσης δεν παρέμεναν σταθερά κατά τη διάρκεια της εγρήγορσης, δηλαδή, για να το πω απλά, δεν υπήρχε κάθαρση. Τότε λοιπόν ο Φρόιντ έβαλε τους ασθενείς του στο ντιβάνι για να νιώθουν χαλαροί αφενός και διότι και ο ίδιος δεν άντεχε το βλέμμα τους αφετέρου, τους άφηνε να μιλήσουν. Ο Φρόιντ είχε ήδη διαμορφώσει μια θεωρία του ψυχισμού όπου υπήρχε το συνειδητό και το ασυνείδητο, το οποίο ασυνείδητο πραγματικά δεν το κατέχουμε. Έτσι μορφοποίησε δύο πράγματα. Μια ψυχοπαθολογία σύμφωνα με τη θεωρία του περί του ασυνειδήτου και μια πρακτική την οποία ονόμασε ψυχανάλυση. Ψυχανάλυση είναι η οργανωμένη ψυχοθεραπεία, σύμφωνα με τη θεωρία του Φρόιντ.

Στην αρχή του 20ού αιώνα και για αρκετές δεκαετίες η πιο γνωστή ψυχοθεραπευτική μέθοδος ήταν η ψυχανάλυση. Αλλά παράλληλα υπήρχαν και άλλες ψυχοθεραπευτικές υποθέσεις, εκ των οποίων καμία δεν ήταν κυρίαρχη. Το μεγάλο πρόβλημα με τις ψυχοθεραπείες τότε ήταν ότι ήταν είτε ηθικοπλαστικές –βλέπε εξομολόγηση, γίνε καλό παιδί– είτε πατερναλιστικές. Γι'Α αυτό παρά τις έντονες αντιδράσεις στην ψυχανάλυση του Φρόιντ η μέθοδός του εξαπλώθηκε πολύ, κυρίως μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Διαδόθηκε στην Αμερική, στη Δυτική Ευρώπη ακόμα και στη Σοβιετική Ρωσία της πρώτης εποχής, υπό τη σημαία της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ένωσης.

Εδώ θα ήθελα να τονίσω το εξής: Η ψυχανάλυση ήρθε στο προσκήνιο έπειτα από αιώνες Ιουδαιοχριστιανικής θρησκείας σύμφωνα με την οποία το σεξ, δηλαδή η συνδεδεμένη με το φύλο συμπεριφορά, έπρεπε να είναι απολύτως ελεγχόμενη. Ο Φρόιντ προέβαλλε ότι οι συμπεριφορές οι συνδεδεμένες με το φύλο είναι κάτι που είναι εγγενές στον άνθρωπο από τότε που γεννιέται, και άρα ο άνθρωπος έχει συνδεδεμένες με το φύλο συμπεριφορές από μωρό, πράγμα που τότε προκάλεσε σκάνδαλο. Και σ'Α αυτό το σημείο θα πρέπει να διευκρινίσω κάτι στην ορολογία. Πρέπει να διαχωρίσουμε τη συμπεριφορά τη συνδεδεμένη με το φύλο, τη φυλετική, sexuelle στα γαλλικά, από τη συμπεριφορά τη συνδεδεμένη με τα γεννητικά όργανα και την αναπαραγωγή, που είναι η γενετήσια, genitale. Η σύγχυση προέρχεται από τη χρήση της λέξης sex στα ελληνικά, το οποίο κανονικά σημαίνει φύλο

Στις αρχές λοιπόν του 20ού αιώνα από τη μεριά των ψυχολογικών θεωριών, των μη συνδεδεμένων με την ψυχοπαθολογία τότε, δυο ήταν οι μείζονες θεωρίες: Ο μπιχεβιορισμός του Watson, εμμέσως ο Παβλοβιανισμός (Παβλόφ), και η Gestalt, θεωρία που συνδεόταν με την αντίληψη.
Μετά ήρθε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, ο οποίος ήταν ακόμη πιο σαρωτικός για την ανθρωπότητα από τον Πρώτο. Στην έξοδο από τον πόλεμο, η ανθρωπότητα, ξαφνιασμένη, βίωσε καινούριες ψυχολογικές ανάγκες. Οπότε, παρατηρείται το εξής: αφενός υπάρχει πολύ μεγάλη διάδοση της φροϊδικής ψυχανάλυσης, έχουμε ήδη δυο γενιές ψυχαναλυτών και έχει ανθίσει πλέον μια πολυποικιλία της θεωρίας και εμπλουτισμός της τελικά προς όφελός της, όπως είναι π.χ. το έργο της 'Αννας Φρόιντ, της Μέλανι Κλάιν και πολλών άλλων. Την ίδια εποχή έχουν πάει στην Αμερική, διωγμένοι από τους Ναζί, διάφοροι σημαντικοί ψυχαναλυτές, π.χ. ο Kohut, οι οποίοι επίσης αναπτύσσουν εκεί διάφορες σχολές. Αυτοί είναι οι διάδοχοι του Φρόιντ. Συγχρόνως είναι παρόντες στην κοινωνία και οι διάδοχοι του 'Αντλερ και του Γιουνγκ.

Μετά τον πόλεμο είτε επειδή η ψυχανάλυση ήταν χρονοβόρα, είτε επειδή ήταν ακριβή, είτε επειδή δεν υπήρχαν αρκετοί ψυχαναλυτές, άρχισαν να προκύπτουν νέες προτάσεις ψυχοθεραπείας. Όλες οι προτάσεις είναι μεταπολεμικές.
Πρώτη πρόταση είναι αυτή της Ομαδικής Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας όπου ελαφρύνοντας λίγο το πλάνο της ατομικής ψυχανάλυσης, εμπνεόμαστε μεν από τις ψυχαναλυτικές αρχές αλλά είμαστε πιο εστιασμένοι στο εδώ και τώρα. Την ίδια εποχή, τέλος του 40, εμφανίζεται η θεωρία των Συστημάτων του Bertalanffy και του Gregory Bateson. Με βάση τη Συστημική θεωρία αρχίζει να διαμορφώνεται σιγά-σιγά μια θεραπεία της Οικογένειας και κατά προέκταση μια Ομαδική Θεραπεία. Από τις δύο ως άνω σχολές, της Ομαδικής Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας και της Θεραπείας της Οικογένειας, έχουν υπάρξει αμοιβαίες δανειοληψίες. Κάποιοι κάνουν και τα δύο.
Παράλληλα ο Wolpe, αναπτύσσοντας την μπιχεβιοριστική θεωρία η οποία βασίζεται στο σκεπτικό ότι ένα ερέθισμα προκαλεί μια αντίδραση, καταλήγει σε μια πρόταση θεραπείας, τη λεγόμενη Behavioral Therapy. Ο πειραματικός μπιχεβιορισμός στην εποχή του, ήταν μια υλιστική αντίδραση σε αυτό που εθεωρείτο κατάλοιπο της μεταφυσικής, ιδεαλιστικής αντίληψης που ήταν η ψυχανάλυση. Η ψυχανάλυση λάμβανε υπόψη της τη συνείδηση. Η πρόταση του Wolpe ήταν ανεπαρκής, διότι δεν ελάμβανε υπόψη της τη συμμετοχή του υποκειμένου. Τότε αυτή η προσέγγιση συνδυάστηκε με την πρόταση της γνωσιακής ψυχοθεραπείας του Berck και προέκυψε η συμπεριφερο-γνωσιακή ψυχοθεραπεία.
Οι περισσότεροι που έκαναν νέες προτάσεις για τις ποικίλες ψυχοθεραπείες είχαν ήδη περάσει από την ψυχανάλυση. Οι νέες προτάσεις ήταν προσαρμογές πιο πρακτικές και πιο γρήγορες, οι οποίες έχουν είτε θετική είτε αρνητική συγγένεια με τον πατέρα Φρόιντ.


3. Είναι το δίλημμα ψυχοθεραπεία ή φάρμακα έγκυρο κατά τη γνώμη σας;

Καλό είναι να δούμε τα πράγματα και πάλι ιστορικά. Μπορούμε να αποκαλέσουμε την Αμερική τη χώρα του Υπαρκτού Φροϊδισμού. Εκεί η ψυχανάλυση έγινε ένα must και ως εκ τούτου έγινε υπερκατανάλωση. Αυτό δημιούργησε μια κατάσταση ασφυκτική κι επειδή η χώρα ήταν κυρίαρχη μεταπολεμικά, η ψυχανάλυση για να είναι politically correct προσαρμόστηκε στον αμερικανικό τρόπο Ζωής, κι έγινε μ'Α έναν τρόπο «ορθοπεδική», πρόβαλε δηλαδή το πρότυπο του WASP (White Anglo Saxon Protestant). Αυτό σε συνδυασμό με τον καπιταλισμό έκανε την ψυχανάλυση ακριβό προϊόν. Διότι ναι μεν η ψυχανάλυση από την αρχή ήταν ιδιωτική πρακτική της ιατρικής, αλλά στη Βιέννη, επί παραδείγματι, η παρέα του Φρόιντ είχε την ηθική υποχρέωση να δίνει δυο θεραπείες την εβδομάδα δωρεάν στους φτωχούς. Στη Γερμανία και σε άλλες; ευρωπαϊκές χώρες υπήρχαν δομές που προσέφεραν ψυχοθεραπεία σε πολύ προσιτές τιμές. Η ψυχανάλυση δεν ήταν ποτέ από ιδεολογία «ακριβό» προϊόν. Ακόμη και στην Αμερική υπήρχαν κάποιες δομές ψυχικής υγείας που την έκαναν προσιτή στο ευρύ κοινό αλλά ήταν λίγες.
Καθώς λοιπόν η ψυχανάλυση ήταν κυρίαρχη στις δεκαετίες του 'Α40, του 'Α50 και του 'Α60 παράλληλα οι νευροεπιστήμες προόδευαν. Είναι ενδιαφέρον ότι εκείνη την εποχή όλες οι σημαντικές ανακαλύψεις της ψυχοφαρμακολογίας έγιναν στην Ευρώπη. Η Ευρώπη και οι Ευρωπαίοι ψυχαναλυτές ήταν πιο ανοιχτοί και στα ψυχοφάρμακα.
Έτσι λοιπόν η υψηλή τιμή της ψυχανάλυσης αφενός και οι ανακαλύψεις της ψυχοφαρμακολογίας αφ'Α ετέρου οδήγησαν σε νέες εξελίξεις. Τα φάρμακα διαδόθηκαν και στην Αμερική και η δεκαετία του 'Α90 προκηρύχθηκε από το Αμερικανικό National Institute of Health η Δεκαετία του Εγκεφάλου. Ως εκ τούτου η έρευνα εντατικοποιήθηκε και ανακαλύφθηκαν καινούργια φάρμακα, τα SSRI. Τότε οι Αμερικανοί, τους οποίους θεωρώ φανατικούς εν γένει, έκαναν πίσω στις ψυχοθεραπείες και εστιάστηκαν στα φάρμακα. Πήγαν δηλαδή από το ένα άκρο στο άλλο.
Στην Ευρώπη ήταν πιο ψύχραιμοι. Στην Αγγλία, στη Γαλλία, στη Γερμανία, στην Ισπανία υπήρχε καλύτερη παράδοση ως προς τη συνύπαρξη φαρμάκων και ψυχοθεραπείας. Τώρα πια, σήμερα, έχει γίνει ένας επαναπροσδιορισμός των θεραπευτικών στάσεων και στρατηγικών έτσι ώστε να φτάσουμε πάλι να λέμε ότι ένας ψυχιατρικός ασθενής πρέπει να παίρνει και φάρμακα και να κάνει ψυχοθεραπεία.



4. Υπάρχει αξιολόγηση των θεραπευτικών προτάσεων;

Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια προσπάθεια να αξιολογηθούν διάφορες προτάσεις ψυχοθεραπείας. Αν μπει κανείς στο Internet μπορεί να βρείτε έναν κατάλογο με πάνω από 300 προτάσεις ψυχοθεραπείας μέχρι και soap opera psychotherapy!
Η αξιολόγηση θέτει κάποια πολύ σοβαρά ζητήματα. Υπάρχουν δύο φαινόμενα τα οποία έχει αναδείξει και η ψυχανάλυση, μόνο που η ψυχανάλυση τα αναγνωρίζει και τα αξιοποιεί. Το πρώτο είναι το βασικό φαινόμενο της μεταβίβασης/ αντιμεταβίβασης. Αυτό είναι ένα ελεγχόμενο πεδίο συναισθηματικών μεταβιβάσεων μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου. Με απλά λόγια, ο οποιοσδήποτε πάει να κάνει μια οποιαδήποτε ψυχοθεραπεία δεν ακούει μόνο τις οδηγίες του ψυχοθεραπευτή του, αλλά του αποδίδει και ρόλους. Και ο θεραπευτής πρέπει να προσέχει να μην παρασυρθεί. Αυτό οι ψυχαναλυτές το έχουν προβάλει επί χρόνια, ενώ οι άλλοι ψυχοθεραπευτές πολλές φορές δεν το προσέχουν.
Το δεύτερο σημαντικό πρόβλημα είναι το placebo. Αυτό είναι ένα τεράστιο πρόβλημα και δύσκολα θα βγάλουμε άκρη. Σύμφωνα με στατιστικούς υπολογισμούς ένα 30-50% των αποτελεσμάτων μιας θεραπείας – είτε αυτή είναι φαρμακοθεραπεία είτε ψυχοθεραπεία– είναι placebo.

5. Εκτός από τα θεωρητικά ζητήματα που θέσατε, πόσο σημαντικό ρόλο παίζει και η προσωπικότητα του ψυχοθεραπευτή;
 
Αυτό είναι ένα τρίτο ζήτημα, άλλης τάξεως, αλλά εξίσου σοβαρό. Τι μπορεί να γίνει ώστε το σώμα των ψυχοθεραπευτών να είναι τίμιο;
Η απάντηση είναι να υπάρχουν οργανωμένα συστήματα εκμάθησης. Όσο πιο οργανωμένα είναι αυτά, σύμφωνα με τους κανόνες της κάθε θεωρίας, τόσο το καλύτερο. Και γι'Α αυτό υπάρχουν σήμερα ευρωπαϊκές ενώσεις όπου συμμετέχουν οι ψυχοθεραπευτικές σχολές. Πολλές φορές υπάρχει μεταξύ τους αντιπαλότητα αλλά παρ'Α όλα αυτά υπάρχει ένα consensus. Ξέρουμε, ωστόσο, ότι κυρίως σε ζητήματα ψυχο λογικά και παρόλη την εκπαίδευση περί μεταβίβασης και αντιμεταβίβασης, ένα 10-15% των ψυχοθεραπευτών έχουν σχέση με τους ασθενείς τους σύμφωνα με αμερικανικά στοιχεία. Η μόνη πιθανή απάντηση σε αυτό είναι ότι θα έπρεπε να υπάρχει μια εκπαίδευση, διαμόρφωση, εκμάθηση των θεραπευτών σε μια προσωπικότητα ηθική. ( ethics). Ο θεραπευτής θα πρέπει να είναι υψηλόφρων και να αντέχει τόσο την επιθετικότητα όσο και τη σαγήνη. Προς αυτό τον σκοπό χρειάζεται διαμόρφωση χαρακτήρα με προσωπική δουλειά. Εμείς οι ψυχαναλυτές κάνουμε την προσωπική μας ανάλυση. Στις άλλες ψυχοθεραπείες κάνουν συχνά ατομική ψυχοθεραπεία.
Σ'Α ένα συλλογικό επίπεδο τώρα, υπάρχουν οι κανόνες της συντεχνίας. Δυστυχώς, στην Ελλάδα δεν υπάρχουν κανόνες συντεχνίας. Και επιπλέον υπάρχει στον κόσμο μια νοοτροπία οπαδού. Παρατηρείται ένα πρόβλημα προσχώρησης, όπως στα κόμματα, στις ποδοσφαιρικές ομάδες, έτσι και στις ψυχοθεραπείες.

6. Ο υποψήφιος θεραπευόμενος πώς θα αποφασίσει που να πάει;

Θα αρχίσω με μια πολύ απλή συμβουλή. Πριν από οποιαδήποτε απόφαση για ψυχοθεραπεία θα πρέπει κανείς να πάρει δύο τουλάχιστον γνώμες. Τα ζητήματα είναι πολλά. Αν ήταν καλά οργανωμένο το σύστημά μας θα υπήρχε μια κεντρική υπηρεσία (Κέντρα Ψυχικής Υγείας ή πανεπιστήμια) που ανάλογα με την ιστορία του ασθενούς θα κατηύθυνε τον ασθενή προς το ένα ή το άλλο είδος ψυχοθεραπείας εφόσον το Σύστημα Υγείας ανελάμβανε το κόστος όπως γίνεται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες (Γαλλία, Γερμανία, Αγγλία). Όμως στην Ελλάδα οι ψυχοθεραπείες στηρίζονται κατά βάση στην ιδιωτική χρηματοδότηση, κάτι που δεν ισχύει πουθενά αλλού. Στην Ελλάδα η ψυχανάλυση εισήχθη ως είδος πολυτελείας, στοιχίζει ακριβά και είναι μόνο για τους πλουσίους. Αυτό είναι εκ του πονηρού. Γι'Α αυτό υπάρχουν σχολές σκέψης, και κυρίως πράξης, οι οποίες αποφεύγουν να πάρουν πολλά λεφτά και προσαρμόζουν τις τιμές τους ανάλογα με τις δυνατότητες των ασθενών τους.

Ο Θανάσης Τζαβάρας είναι ψυχίατρος και ψυχαναλυτής. Σπούδασε ιατρική στην Αθήνα και ειδικεύθηκε στη Νευρολογία και την Ψυχιατρική στο Παρίσι, όπου έλαβε ψυχαναλυτική κατάρτιση στη Φροϊδική Σχολή του Λακάν. Πρόσφατα βιβλία του είναι τα Ψυχανάλεκτα ( 2005) και Το Ταξίδι από τα Κύθηρα ( 2007). Έχει διδάξει σε διάφορα πανεπιστήμια στην Ελλάδα. Είναι Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, έχοντας διατελέσει από το 1988 μέχρι το 2006 καθηγητής Ψυχιατρικής.
 


 
     
 

 
     
     
  Ειδήσεις Τιμές Μετοχών  

Αναζήτηση

 
   

Σύμβολο μετοχής

Αναζήτηση συμβόλου

   

500 Internal Server Error

Internal Server Error

The server encountered an internal error or misconfiguration and was unable to complete your request.

Please contact the server administrator, webmaster@localhost and inform them of the time the error occurred, and anything you might have done that may have caused the error.

More information about this error may be available in the server error log.


Apache/2.2.22 (Ubuntu) Server at cnt4.express.gr Port 80

 

Ειδήσεις     Αγορές     Υπηρεσίες     Χρηστικά     Express Yourself     Επικοινωνία     Site Map

Προσωπικά Δεδομένα      Ταυτότητα Site      Όροι Χρήσης      Διαφημιστείτε      Η άποψή σας

Web Design & Web Development
Ελληνική Εταιρεία Διαδικτύου