Πέμπτη, 20 Σεπτεμβρίου 2018, 10:31:16

Εγγραφή           Αποθήκευση  

ΑρχικήNewsletter | Site Map | Επικοινωνία

 

Αθήνα:   30°C 
Βρίσκεστε εδώ: Αρχική arrow ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ arrow Healthy Way 2009 arrow Η ανάπτυξη των νευροεπιστημών και η επικαιρότητα της Ψυχανάλυσης (της Ειρήνης Βλαχάκη)
Η ανάπτυξη των νευροεπιστημών και η επικαιρότητα της Ψυχανάλυσης (της Ειρήνης Βλαχάκη)
Είναι πια αποδεκτό πως ο Σ. Φρόιντ ανήκει στους μεγάλους επιστήμονες που ανέτρεψαν την ιατρική αντίληψη της εποχής τους. Προσπάθησε να κατανοήσει τον νου και την παθολογία του σε ένα καθαρά ψυχολογικό πλαίσιο αναφοράς. Να καταλάβει, δηλαδή το τι συνέβαινε στο μυαλό των ασθενών του μέσα από τη θεραπευτική σχέση παρά απλά να ελέγξει τις συμπεριφορές ή τα συμπτώματά τους. Χρειαζόταν ένα εννοιολογικό σύστημα για να αποκαταστήσει την τάξη στη χαοτική σύγχυση που παρουσίαζαν οι ασθενείς του και να δώσει νόημα στο φαινομενικά παράδοξο των νευρωσικών συμπτωμάτων. Προσπάθησε να εξηγήσει το παράδοξο εστιάζοντας στις ψυχικές διεργασίας του ασθενούς και αυτό συνιστούσε επανάσταση ως προς την παραδοσιακή σχέση γιατρού-ασθενούς και τη φύση της ψυχιατρικής της εποχής του που ήταν περιγραφική κυριαρχούμενη από το οργανιστικό θετικιστικό πνεύμα των βασικών επιστημών.

Ο Φρόντ ανακαλύπτοντας τις ασυνείδητες ψυχικές διεργασίες επέφερε μια επιστημολογική τομή και προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από το τότε επιστημονικό κατεστημένο. Το ασυνείδητο ήταν γνωστό από αιώνες. Το να ισχυρισθεί όμως ότι υπάρχει ένα ασυνείδητο που είναι μια ενεργός δυναμική ψυχική διεργασία, που επηρεάζει το συνειδητό μας, την συμπεριφορά μας, τα αισθήματα και τη σκέψη μας και ότι ευθύνεται για την δημιουργία των ψυχονευρωσικών συμπτωμάτων, ήταν μια επανάσταση σε μία εποχή κυριαρχίας του ορθολογισμού και παντοδυναμίας του συνειδητού. Συγχρόνως, ήταν και ένα ισχυρό ναρκισσικό πλήγμα για τον κόσμο αφού ο Φρόιντ του είπε ότι μπορούμε να γνωρίζουμε μόνο ένα μέρος του εαυτού μας κλονίζοντας την πεποίθηση ότι είμαστε οι κύριοι του εαυτού μας.
Ενώ η ανακάλυψη του ασυνειδήτου, ως βασικής αρχής της ψυχανάλυσης, έγινε σε μία εποχή έντονης δημιουργικότητας στον τομέα της νευροφυσιολογίας, εντούτοις ήταν πέραν της πειραματικής πρακτικής του καιρού της ώστε να μπορέσει ο Φρόιντ να την τεκμηριώσει. Κατηγορήθηκε ως ποιητής και ότι το ασυνείδητο ήταν ένας μύθος στερούμενος επιστημονικής βάσης. Το πόσο πολύ προηγήθηκε της εποχής του ο Φρόιντ αποδεικνύεται από μία πρόταση που διατύπωσε ήδη από το 1896 ότι: «η συνείδηση είναι μόνο ένα αισθητήριο όργανο και σαν τέτοιο δεν είναι αιτιογόνο. Όλες οι ψυχικές διεργασίες είναι ασυνείδητες». Θέση που σήμερα πια – σε μία εποχή που χαρακτηρίζεται από την μεγάλη ανάπτυξη των βιοεπιστημών – υποστηρίζεται από μερικούς νευροεπιστήμονες. Όπως λ.χ. ο M. Solms υποστηρίζει πως «η συνείδηση είναι όπως ένα αισθητήριο όργανο_ ένα είδος μηνηματογράφου άλλων εγκεφαλικών λειτουργιών». Επίσης οι νομπελίστες νευροεπιστήμονες G. Edelman και Fr. Crick συμφωνούν στο ότι «δεν έχουμε συνείδηση της διαδικασίας που παράγει τις σκέψεις μας. Συνειδητοποιούμε μόνο τις αισθητηριακές τους αναπαραστάσεις».
Η ψυχανάλυση αναγνωρίζεται πια από σημαντικούς νευροεπιστήμονες (E. Kandel, J. Panksepp, κ.ά.) ότι εκπροσωπεί την πιο συνεκτική και διανοητικά ικανοποιητική θεώρηση του νου, όπου τα ποικίλα επιμέρους και αποσπασματικά πειραματικά ευρήματα των νευροεπιστημών μπορούν να αναχθούν και να βρουν συνοχή και ουσιαστική θεωρητική υπόσταση, αν και συμπληρώνει ο νομπελίστας Kandel ότι η θεωρία έχει μακρύ δρόμο μπροστά της για να τεκμηριωθεί ερευνητικά. Εν τέλει όμως παραδέχεται πως δεν μπορεί να παραχθεί μια τέτοια ερμηνευτική θεωρία του νου από τις νευροεπιστήμες.
Για να μπορέσει όμως να υπάρξει μια προσέγγιση μεταξύ ψυχανάλυσης και νευροεπιστημών έπρεπε να υπάρξουν κάποιες προϋποθέσεις. Μία απ'Α αυτές, όπως μάς λέει ο Αμερικανός καθηγητής και διευθυντής του ερευνητικού προγράμματος στην νευρο-ψυχανάλυση, H. Shevrin, ήταν το να αναπτυχθούν ερευνητικά μοντέλα προσέγγισης της εγκεφαλικής λειτουργίας πιο συμβατά με την ψυχαναλυτική σκέψη. Επίσης, η ανάπτυξη αντιλήψεων που τείνουν προς την γεφύρωση του ψυχικού με το σωματικό όπως είναι οι μελέτες περί πλαστικότητας του εγκεφάλου που τεκμηριώνουν την θέση ότι ο εγκέφαλος μεταβάλλεται λειτουργικά και ανατομικά μέσω της εμπειρίας.
Είχαμε την τύχη να ακούσουμε τον κ. Shevrin στην Αθήνα (2004) να μας παρουσιάζει την εργασία του πάνω στην πειραματική τεκμηρίωση του ψυχαναλυτικού ασυνειδήτου και την ασυνείδητη δράση αμυντικών μηχανισμών σε ασυνείδητες ενδοψυχικές συγκρούσεις, επιβεβαιώνοντας την θεραπευτική εμπειρία. Επίσης, να μας παρουσιάζει πειραματικές ενδείξεις ως προς τις αρχές που διέπουν την λειτουργία του ασυνειδήτου (δηλαδή την κατά Φρόιντ πρωτογενή διεργασία) επιβεβαιώνοντας την θέση του Φρόιντ ότι οι ασυνείδητες διεργασίες και το περιεχόμενό τους δεν είναι λιγότερο νοητικές από τις συνειδητές και ότι η μείζων διαφορά μεταξύ ασυνειδήτου και συνειδητού βρίσκεται στη φύση της οργάνωσής τους παρά στο περιεχόμενό τους.
Η συνεχής εξέλιξη της ψυχαναλυτικής σκέψης και η ψυχαναλυτική θεραπεία σοβαρά διαταραγμένων ασθενών καθώς και οι μελέτες πάνω στη σχέση «μητέρα-παιδί» κατά την πρωταρχική περίοδο της ζωής, απέδειξαν ότι η έλλειψη και η συναισθηματική στέρηση μπορεί να είναι παθογόνες ίσως και περισσότερο από τις άλυτες ενδοψυχικές συγκρούσεις, δημιουργώντας στρεβλώσεις ή και αναστολές στην ψυχική εξέλιξη του ατόμου. Είναι σημαντικό να έχουμε υπόψη μας ότι ο ασθενής φέρει μαζί του, στον εσωτερικό του κόσμο, τα μοντέλα των βιωμένων σχέσεών του με το πρωταρχικό περιβάλλον φροντίδας.

Τα όρια των γονιδίων

Γνωρίζουμε ότι τα γονίδια ασκούν μία σημαντική δύναμη στην πορεία της ανάπτυξης του ανθρώπου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η αναπτυξιακή μας μοίρα είναι ήδη γραμμένη στο DNA και απλά ξεδιπλώνεται στην πορεία της ζωής. Οι πολύπλοκες ανθρώπινες ψυχικές καταστάσεις και εκδηλώσεις δεν μπορεί να αποδίδονται μόνο στα γονίδια.
Σήμερα γνωρίζουμε από την γενετική πως ο δρόμος από τα γονίδια ως τον φαινότυπο – την εκφραστικότητα δηλαδή των γονιδίων – είναι πολύπλοκος και ότι υπάρχει μια συνεχής αλληλόδραση μεταξύ γονοτύπου και περιβάλλοντος. Ο γενετικός κίνδυνος μπορεί ή μη να εκφρασθεί, εξαρτώμενος από την ποιότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο εκτίθεται το παιδί, έτσι όπως το ίδιο το παιδί την αντιλαμβάνεται και την βιώνει. Φαίνεται επομένως πως δεν είναι τόσο τα αντικειμενικώς μετρήσιμα χαρακτηριστικά του οικογενειακού περιβάλλοντος που ευθύνονται, όσο η υποκειμενική, η βιωμένη εμπειρία που μπορεί να πυροδοτήσει την εκδήλωση η μη ενός γενετικού κινδύνου. Ο τρόπος που το περιβάλλον βιώνεται (δηλαδή το είδος των ψυχικών αναπαραστάσεων) μπορεί να δράσει ως φίλτρο στην έκφραση του γονοτύπου σε φαινότυπο και εδώ αγγίζουμε τον κεντρικό ρόλο που έχουν οι διϋποκειμενικές σχέσεις γονιών-παιδιού στην γενετική έρευνα. Αυτό μας βοηθά να κατανοήσουμε τον θεμελιώδη ρόλο της πρώιμης πρόληψης με την πρώιμη παρακολούθηση και θεραπευτική παρέμβαση στη σχέση παιδιού-γονιών σε επιβεβαρυμένες οικογένειες.
Επίσης, οι σύγχρονες νευροβιολογικές θέσεις επιβεβαιώνουν διευρύνουν και παρέχουν το βιολογικό υπόστρωμα σε αυτό που γνωρίζουμε από την ψυχαναλυτική πρακτική και τις πρωτοπόρες εργασίες ψυχαναλυτών (όπως οι A. Freud, J. Bowlby, M. Mahler, D. Winnicott κ.ά.): ότι οι πρώιμες σχέσεις συνιστούν τον κεντρικό διαμορφωτικό άξονα της ψυχικής και νοητικής ανάπτυξης.
Οι νευροεπιστήμονες έχουν αναφερθεί εκτενώς στις επιπτώσεις που έχει το ψυχικό τραύμα και η κακοποίηση στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο του μικρού παιδιού και ιδιαίτερα στο δεξιό εγκεφαλικό ημισφαίριο που είναι ο «τόπος του συγκινησιακού και σωματικού εαυτού» και εκείνος που προσαρμόζεται στο περιβάλλον που παρέχει στο βρέφος η μητέρα.
Το βρέφος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στις μη ευνοϊκές συνθήκες του περιβάλλοντός του κατά την περίοδο της πιο γρήγορης ανάπτυξης του εγκεφάλου του που εάν παραταθούν μπορεί να προκληθεί μέχρι και αναπτυξιακή αναστολή (ελλειμματική ανάπτυξη φλοιωδών, υποφλοιδών περιοχών και του δρεπανοειδούς λοβού) με συνέπεια των παγίωση μιας πρωτόγονης ανώριμης συμπεριφορικής αντίδρασης και με αρνητικές επιπτώσεις στην ρύθμιση του συναισθήματος, στην σκέψη, στη μάθηση και στην ικανότητα δημιουργίας σχέσεων δεσμού. Η περιορισμένη ικανότητα αναγνώρισης και ψυχικής επεξεργασίας των αισθημάτων συμβάλλει στην τάση προς σωματοποίηση (Schore 2001). Η νευροβιολογία σήμερα αναφέρεται στην «κοινωνική κατασκευή του ανθρώπινου εγκεφάλου».
Η ψυχανάλυση μέσα από το θεραπευτικό πλαίσιο που δημιουργεί μπορεί να ρίξει φως σε παλιά καθηλωμένα μοντέλα σχέσης και ύπαρξης του εαυτού που αναβιώνουν συγκινησιακά ή εκδραματίζονται στο πλαίσιο μιας νέας σχέσης που μπορεί να τα περιέξει και να τα νοηματοδοτήσει, διευκολύνοντας την ανάπτυξη ψυχικών αναπαραστάσεων που με την σειρά τους τροποποιούν παραμορφωμένες εικόνες του εαυτού και του κόσμου που δημιουργήθηκαν από τις αρχαϊκές εμπειρίες ζωής. Με άλλα λόγια, η θεραπευτική σχέση μπορεί να δράσει ως αναπτυξιακό περιβάλλον που ενεργοποιεί ψυχικές διεργασίες οι οποίες ήταν μέχρι τότε άγνωστες ή ανεσταλμένες, ή αποκομμένες και διευκολύνει την ανάπτυξη δομών του εγκεφάλου που δεν είχαν αρχικά αναπτυχθεί. Αν και δεν μπορεί να σβήσει το τραύμα, μπορεί όμως να παράσχει εκείνο το πλαίσιο μέσα στο οποίο είναι δυνατόν να αναπτυχθούν ανώτερες αυτό-ρυθμιστικές και στοχαστικές λειτουργίες στον θεραπευόμενο.
Η σχετικά πρόσφατη θέσμιση της Διεθνούς Εταιρείας για την Νευρο-Ψυχανάλυση και η έκδοση του περιοδικού Νευρο-Ψυχανάλυση, δημιουργούν ευκαιρίες για διεπιστημονικό διάλογο και αναζήτηση τρόπων για το πώς διαφορετικές μέθοδοι και θεωρίες από τα επιστημονικά πεδία των νευρο-επιστημών και της ψυχανάλυσης μπορούν να αλληλεπιδράσουν για την διερεύνηση ενός κοινού προβλήματος.

* Η Ειρήνη Βλαχάκη είναι Ψυχίατρος-Παιδοψυχίατρος, Ψυχαναλύτρια-Ψυχοθεραπεύτρια, Επιστημονική Υποδιευθύντρια του Ελληνικού Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών.



 
     
 

 
     
     
  Ειδήσεις Τιμές Μετοχών  

Αναζήτηση

 
   

Σύμβολο μετοχής

Αναζήτηση συμβόλου

   

500 Internal Server Error

Internal Server Error

The server encountered an internal error or misconfiguration and was unable to complete your request.

Please contact the server administrator, webmaster@localhost and inform them of the time the error occurred, and anything you might have done that may have caused the error.

More information about this error may be available in the server error log.


Apache/2.2.22 (Ubuntu) Server at cnt4.express.gr Port 80

 

Ειδήσεις     Αγορές     Υπηρεσίες     Χρηστικά     Express Yourself     Επικοινωνία     Site Map

Προσωπικά Δεδομένα      Ταυτότητα Site      Όροι Χρήσης      Διαφημιστείτε      Η άποψή σας

Web Design & Web Development
Ελληνική Εταιρεία Διαδικτύου